Jak chronić słuch przy codziennym korzystaniu ze słuchawek - głośność, czas i redukcja szumów

Żeby słuchawki nie uszkadzały słuchu, słuchaj na głośności nie wyższej niż około 60 procent maksymalnej, rób przerwy co godzinę i włącz w telefonie funkcję ograniczania głośności. Światowa Organizacja Zdrowia przyjmuje, że dla dorosłych bezpieczny tygodniowy limit to mniej więcej 40 godzin słuchania przy natężeniu około 80 decybeli. Im głośniej, tym ten czas szybko się skraca. W hałaśliwym tramwaju czy samolocie pomagają słuchawki z aktywną redukcją szumów, bo pozwalają słuchać ciszej. Dzwonienie w uszach albo przytłumiony słuch po odłożeniu słuchawek to sygnał, że było za głośno.

Jak hałas uszkadza słuch

W uchu wewnętrznym znajdują się komórki rzęsate, które zamieniają drgania dźwięku na sygnały nerwowe. Zbyt głośne dźwięki, szczególnie słuchane długo, przeciążają je i niszczą. Komórki te się nie odbudowują, więc uszkodzenie słuchu spowodowane hałasem jest trwałe.

Problem polega na tym, że postępuje powoli i bez bólu. Najpierw zanikają wysokie tony, później pojawia się trudność ze zrozumieniem rozmowy w gwarnym miejscu, a czasem szumy uszne, czyli dzwonienie lub piszczenie, którego nikt poza nami nie słyszy. Często zauważamy to dopiero po latach.

Ryzyko zależy od dwóch rzeczy: głośności i czasu. Przy wzroście natężenia o kilka decybeli bezpieczny czas słuchania skraca się mniej więcej o połowę. Dlatego godzina na pełnej głośności może obciążyć słuch bardziej niż cały dzień spokojnego słuchania podcastów.

Ustawienia w telefonie, które pilnują głośności

Większość smartfonów ma wbudowane narzędzia, które warto włączyć raz i zapomnieć:

• iPhone: w ustawieniach dźwięków znajdziesz funkcję zmniejszania głośnych dźwięków w słuchawkach, w której ustawisz limit w decybelach, na przykład 80 dB. Aplikacja Zdrowie pokazuje też poziom dźwięku w słuchawkach z ostatnich dni.
• Android: telefon wyświetla ostrzeżenie przy przekroczeniu bezpiecznej głośności. W wielu modelach w ustawieniach dźwięku lub ułatwień dostępu można ustawić limit głośności multimediów.
• Korektor dźwięku: zamiast podkręcać całą głośność, żeby lepiej słyszeć wokal czy dialogi, lepiej podbić średnie tony w ustawieniach aplikacji muzycznej.
• Normalizacja głośności w aplikacjach do muzyki wyrównuje poziom między utworami, więc nie musisz ciągle zmieniać głośności.

Przydaje się prosta zasada 60/60: najwyżej 60 procent głośności i najwyżej 60 minut bez przerwy. Nie jest to norma medyczna, ale dobry punkt odniesienia na co dzień.

Jakie słuchawki są bezpieczniejsze

Rodzaj słuchawek ma znaczenie przede wszystkim dlatego, że wpływa na to, jak głośno słuchamy:

Rodzaj	Zalety	Na co uważać
dokanałowe z dobrym dopasowaniem	dobrze izolują hałas, można słuchać ciszej	higiena kanału słuchowego, właściwy rozmiar wkładek
z aktywną redukcją szumów	tłumią szum otoczenia, szczególnie niskie dźwięki w pojazdach	w ruchu ulicznym ograniczają słyszalność otoczenia
nauszne i wokółuszne	wygodne na długie słuchanie, większa odległość od błony bębenkowej	otwarte konstrukcje słabo izolują, więc w hałasie kusi głośniej
douszne bez izolacji	lekkie, nie zatykają ucha	w hałasie wymagają dużej głośności

Najgorszym połączeniem są słuchawki słabo izolujące w głośnym miejscu. Człowiek nieświadomie podnosi głośność, żeby przebić się przez szum ulicy, tramwaju czy siłowni. Dobrze dopasowane wkładki albo redukcja szumów pozwalają słuchać tej samej muzyki o kilka czy kilkanaście decybeli ciszej.

Dla dzieci warto kupować słuchawki z ogranicznikiem głośności. Ich słuch jest bardziej wrażliwy, a zalecany limit natężenia jest niższy niż dla dorosłych.

Słuchawki w pracy, na siłowni i przy grach

Najwięcej godzin w słuchawkach spędzamy dziś nie przy muzyce, tylko w pracy: na wideorozmowach, przy telefonach z klientami albo w otwartym biurze, gdzie słuchawki odcinają od hałasu. Tu przydaje się zestaw z dobrym mikrofonem i funkcją podsłuchu własnego głosu. Gdy słyszymy siebie, nie podnosimy głosu ani głośności rozmowy. W ustawieniach komunikatora warto też włączyć tłumienie szumów po stronie rozmówców.

Na siłowni i podczas biegania łatwo słuchać zbyt głośno, bo muzyka ma motywować i przebić się przez hałas sprzętu. Krótka, ale bardzo głośna sesja potrafi obciążyć słuch równie mocno jak kilka godzin spokojnego słuchania. Podobnie przy grach komputerowych, gdzie wybuchy i efekty dźwiękowe mają duże skoki głośności. Pomaga ustawienie limitu w systemie i obniżenie głośności efektów w samej grze.

Higiena słuchawek i uszu

Słuchawki dokanałowe noszone godzinami tworzą ciepłe, wilgotne środowisko w przewodzie słuchowym. Sprzyja to podrażnieniom i infekcjom. Kilka nawyków pomaga ich uniknąć:

1. Czyść wkładki i siateczki regularnie, najlepiej raz w tygodniu. Instrukcję znajdziesz w tekście o tym, jak skutecznie wyczyścić słuchawki douszne.
2. Nie pożyczaj słuchawek dokanałowych innym osobom, a jeśli już musisz, wymień lub umyj wkładki.
3. Daj uszom odpocząć, zwłaszcza po kilku godzinach pracy na słuchawkach w biurze lub w domu.
4. Nie usuwaj woskowiny patyczkami. Wpychają ją głębiej, a słuchawki dokanałowe mogą ten efekt nasilać. Przy uczuciu zatkania lepiej odwiedzić lekarza.

Zadbaj też o stan samych słuchawek. Trzeszczący głośnik czy rozłączające się połączenie często skłaniają do podkręcania głośności. Typowe usterki opisaliśmy w artykule o serwisie słuchawek bezprzewodowych.

Kiedy zbadać słuch

Do lekarza laryngologa albo na badanie słuchu warto się wybrać, gdy:

• szumy uszne utrzymują się dłużej niż dzień lub dwa albo wracają,
• masz trudność ze zrozumieniem rozmowy w restauracji czy w grupie,
• bliscy zwracają uwagę, że za głośno ustawiasz telewizor,
• po koncercie lub głośnym wydarzeniu słuch nie wraca do normy następnego dnia.

Podstawowe badanie, czyli audiometria tonalna, trwa kilkanaście minut i jest bezbolesne. Pokazuje, które częstotliwości słyszysz gorzej. Nagła utrata słuchu w jednym uchu wymaga pilnej wizyty u lekarza, bo szybkie leczenie zwiększa szansę na poprawę. Jeśli szumy w uszach przeszkadzają Ci w zasypianiu, przydadzą się też wskazówki z tekstu o domowych sposobach na problemy ze snem.